İlginç Bilgiler Rekorlarİnsan ve Yaşam

Antik Yunan’dan 21 Y.Y Stadyum

Antik Yunan’dan 21 Y.Y Stadyum

Antik Yunan’dan 21 Y.Y Stadyum

İlk örnekleri M.Ö. 4’üncü yüzyılda yapılan antik Yunan’daki stadyumlar ve hipodromlar spor tesislerinin temelini oluştururken, stadyum mimarisi inşaat teknolojisindeki gelişmelerle şekillendi.

21’inci yüzyıl stadyumları, çağımızın teknolojisiyle tasarlanmış, oldukça maliyetli özgün taşıyıcı sistemlere, cephelere, çatılara ve aydınlatma sistemlerine sahipler.

Günümüzdeki tüm spor yapılarının ilk örneklerini antik Yunan stadyumları ve hipodromlar oluşturuyor. M.Ö. 4’üncü yüzyılda inşa edilen sütunlarla çevrili dikdörtgen planlı stadyumlar, ince bir koşu pisti ve pistin etrafında seyircilerin oturabileceği birkaç basamaktan oluşuyordu. M.Ö. 8’inci yüzyıldan başlayarak kabileler arasında barışı ve dostluğu pekiştirmek amacıyla olimpik oyunlar ve diğer spor etkinlikleri düzenlenen bu yapılar sadece spor değil diğer çeşitli toplanma ve gösteri etkinlikleri için de kullanıldığından, kentsel ve kamusal yaşamın odağı olmuşlardı.Antik Yunan’daki barışçıl amaçlı etkinlikler için kullanılan stadyumlardan farklı olarak Roma İmparatorları kendi güçlerinin göstergesi olarak Colosseum gibi daha görkemli yapılar yaptırmış, köleleri hayvanlarla ve gladyatörlerle dövüştürerek halka izletmişlerdi. Avrupa’da dinin ve kilisenin yönetime egemen olması gösteri etkinliklerine yaklaşımı değiştirdi. M.S. 5’inci yüzyıldan başlayarak uzun süre stadyum ve benzeri yeni gösteri yapısı inşa edilmedi. Antik Yunan’da ve Roma’daki anıtsal stadyumlar yerine anıtsal kiliseler inşa edilmeye başlandı. Spor etkinlikleri ve eğlenceye yönelik gösteriler açık alanlarda ve meydanlarda düzenlendi. Bu süreç 19’uncu yüzyıla kadar sürdü.

İLK MODERN STADYUM 150 YIL ÖNCE YAPILDI

İlk modern stadyum yaklaşık 150 yıl önce Victoria İngilteresi’nde yapıldı. 19’uncu yüzyıldan başlayarak stadyumlara yeni bir bakış açısıyla yaklaşıldı. Zaman içerisinde spor organizasyonlarına karşı artan ilgiyi karşılamak için tribünlerinin seyirci kapasitesi artırılan, gelişmiş teknolojilerle inşa edilen ve dev yapılar haline gelen günümüz stadyumları da ilk örneklerinin izlerini hâlâ üzerlerinde taşıyor. 21’inci yüzyıl stadyumları, çağımızın teknolojisiyle tasarlanmış, oldukça maliyetli özgün taşıyıcı sistemlere, cephelere, çatılara ve aydınlatma sistemlerine sahip. Kapasiteleri 100 bin seyirciye ulaşabilen modern stadyumlar, ev sahipliği yapacakları organizasyonlar için birbirinden bağımsız dört tribündeki seyircilerin, bir saat içinde yerlerini alabilecekleri ve 10 dakikada boşaltılabilecekleri şekilde tasarlanıyor.

ÇATI SİSTEMLERİNDEKİ DEĞİŞİM

Stadyum yapıları arasında en büyük değişim çatı sistemlerinde meydana geldi. Açık hava stadyumları yerlerini konforu artıracak, tribünlerin üzerini örten dev çatılara ve hava koşullarına göre açılıp kapanabilen çatı sistemlerine sahip stadyumlara bıraktı. Ancak stadyumlarda çatı tasarımı yapılırken, çimlerin uzaması için yeterli güneş ışığının ve havalandırmanın sağlanabilmesi, çatı gölgesinin oyun alanında farklı aydınlık seviyelerine yol açmaması gerektiği gibi işlevsel kriterler de göz önünde bulunduruluyor. Modern stadyumların tasarımında futbol Spor endüstrisi ile gelişen stadyum mimarisi…. Tarihi stadyumlardan günümüzün teknoloji harikası moden stadyumlarına giden süreç, spor endüstrisindeki gelişmeye parelel olarak şekillendi.

1-Allianz Arena 2-Camp Nou Stadı 3-Aphrodisias Stadyumu 4-Hillsborough Stadı başta olmak üzere sporların uluslararası standartlarının getirdiği kıstaslar belirleyici rol oynuyor.

Bu nedenle, stadyum tipolojisinin başlangıcından bugüne belirgin bir evriminden söz edilemiyor. Öncülleriyle biçimsel benzerliği sürmesine karşın, özellikle son 10 yıldır imge, malzeme, teknoloji, konfor, güvenlik ve benzeri nitelikleriyle hızla gelişmekte ve değişmekte olduğu görülüyor. Dolayısıyla, kent peyzajına büyüklükleriyle egemen olan stadyumlar günümüzde sosyo-kültürel ve sosyo-ekonomik politikaların etkin araçları olarak önem kazanıyor. Yapım teknolojisindeki gelişmeler sonucu kapanıp açılabilir üst örtüler ve taşınabilir/hareket edebilir sahaların yapım kolaylığı ve makul maliyeti tasarımcılara stadyum imgesi tasarımında yaratıcılıklarını sergilemekte daha geniş olanaklar sunuyor. Yeni nesil stadyumların tasarım kriterleri günümüzde dünya genelindeki duyarlılıklara paralel olarak stadyumlar da çevrebilimsel özellikleriyle değerlendiriliyor ve eleştiriliyor.

Sürdürülebilirlik ve ekonomi yeni nesil stadyumların en belirgin tasarım kriterleri olarak belirginleşiyor. Bu bağlamda araştırmalar ve uygulamalar özenli ve özellikli mimari tasarımlar ile kaynakları tüketen değil, kaynak üretme potansiyeli taşıyan yapıların planlama, tasarım ve yapım nitelikleri üzerinde yoğunlaşıyor. Stadyumlar enerji üretimi, fotovoltaik panellerin etkili kullanımıyla cephe ve çatıda yapının kendi gereksinimi olan enerjiyi ve fazlasını üretme, yağmur suyu toplama/sulamada kullanma ve yapıda değerlendirme, katı atıkların toplanarak değerlendirilmesi, biçilen çimlerin organik atık olarak kullanılması, çevreye zarar vermeyen yapı malzemeleri seçimi, inşaat atıklarının en aza indirgenmesi, karbon salınımının minimuma düşürülmesi ve benzeri özellikleriyle sadece meslek gruplarının değil sivil toplum kuruluşlarının da ilgi odağı oluyor.

STADYUM MİMARİSİNE YÖN VERECEK UNSURLAR

Stadyumların geleceğine “sosyal eğilimlerin”, “teknolojik gelişmelerin” ve “çevrebilimsel yaklaşımların” yön vereceği, dolayısıyla spor etkinliklerinin, spor malzemelerinin, ekipmanlarının ve spor yapılarının işlevsel ve biçimsel değişimi üzerinde etkili olacağı öngörülüyor. Yapı teknolojisi ve dijital teknolojideki gelişmeler stadyumun biçimlenmesinde ve işlevinde belirgin dönüşümlere neden oluyor. Kullanılagelen yeni malzemeler ve yapı teknikleri tasarım ve üretim ortamına geniş ve etkili bir deney alanı sunuyor. Katlanabilir oturma birimleri ve bölünebilir etkinlik alanları ile yaratılan esnek ve çeşitlenebilir kullanım olanakları, asma-germe sistemler, açılır-kapanır çatılar, oyun alanının hareketli yapılabilmesi, yapı çeperlerinde kullanılan çift katmanlı ve organik yüzeyler, aydınlatma ve iklimlendirme yöntemleri gibi gelişmeler çağımızın ve geleceğin en teknolojik yapıları arasında stadyumları öne çıkaracak.

Montreal Olimpiyat Stadyumu

Montreal Olimpiyat Stadyumu 1976 Montreal Olimpiyatları için Fransız mimar Taillebert tarafından tasarlanan stadyumda membran hareketli çatı uygulaması mevcut. Hareketli çatı, çatının iç çevresi ile dışındaki betonarme kule arasında gerilen kablolar yardımıyla katlanarak hareket eden membran bir örtü şeklinde. Yüksek derecede elastik ve kuvvetli olan Kevlar membranı ilk kez Montreal Olimpiyat Stadyumu’nda kullanılmış. Stadyumun çatısı planlanandan 12 sene sonra ve 117 milyon dolar ek masrafla tamamlanabilmiş.

Pekin Ulusal Stadyumu

Pekin Ulusal Stadyumu Son yılların en dikkat çekici yapılarından biri de Herzog & de Meuron mimarlık firması tarafından 2008 Pekin Olimpiyatları için tasarlanan Pekin Ulusal Stadyumu. Belgesellere ve birçok yazıya konu olan, “Kuş Yuvası” olarak da adlandırılan stadyum gerçek bir mühendislik harikası olarak nitelendiriliyor. Stadyumda sürekliliği sağlayacak otel, alışveriş alanları ve restoran yer alıyor. 110 bin ton çelik kullanılarak oluşturulan uzay kafes sistemi, cepheden net olarak görülebilen çelik taşıyıcıların birbirini destekleyerek kuş yuvası gibi bir örüntü oluşturmasıyla meydana gelmiş. LED sistemle oluşturulan cephe aydınlatmalarıyla da oldukça dikkat çeken stadyum kentin simgelerinden biri.

Atina Olimpiyat Stadyumu

Atina Olimpiyat Stadyumu 1500 yıl aradan sonra 1896’da gerçekleştirilen ilk modern olimpiyata ve 2004 Atina Olimpiyatları’na ev sahipliği yapan Atina Olimpiyat Stadyumu bir takım yenileme çalışması sonrası tribünlerinin üzeri örtülerek yeniden kullanıldı. Stadyumun yenileme çalışmaları ünlü mimar Santiago Calatrava tarafından yapıldı. Calatrava uluslararası standartlara getirdiği stadyuma, 75 bin seyirciyi güneşten ve yağmurdan koruyan 25 bin metrekarelik iki parçalı çatı yaptı.

Kaohsiung Stadyumu

Kaohsiung Stadyumu Japon mimar Toyo Ito tarafından tasarlanan stadyum, enerji ihtiyacını tamamen güneş enerjisiyle karşılayan ilk stadyum olma özelliği taşıyor. Hem tasarımıyla hem de çevreci yaklaşımıyla dikkat çeken 55 bin seyirci kapasiteli Kaohsiung Stadyumu, yaklaşık 150 milyon dolar maliyetle inşa edilmiş. Stadyumun formu Asya kültüründe büyük önem taşıyan ejderha sembolüne benzetiliyor ve güneş panellerinden oluşan çatısı da cam yılan olarak adlandırılıyor. Sahip olduğu 8 bin 844 adet güneş paneliyle saatte 1,14 gigawatt elektrik üretebilen stadyum, kullanılmadığı zamanlarda ürettiği elektrik enerjisini şehir şebekesine aktarıyor.

Londra Olimpiyat Stadyumu

Londra Olimpiyat Stadyumu Londra Olimpiyat Stadyumu’nun önceliği sürdürülebilir olmak. 2012 Londra Olimpiyatları için Populous tarafından tasarlanan 80 bin seyirci kapasiteli stadyum, olimpiyatlar sonrası kapasitesi düşürülerek sürdürülebilirliği sağlanabilecek şekilde basit sökülebilir parçalardan oluşturulmuş. Ana tasarım fikrini gerçekleştirebilmek için sadelik, yeniden kullanım ve geri kazanım kavramları ön planda tutulmuş. Çatı tasarımı atletizm müsabakaları için çok önemli olan rüzgâr hızını belirli bir sınırda tutacak, en iyi rüzgâr performansını uygun maliyetlerle sağlayacak şekilde yapılmış. Çatının strüktürel tasarımı, stadın çevresindeki iskeletin, çatının iç sınırındaki kablo halkası ve buradan iskelete uzanan halatlar tarafından çekilip gerilmesi ilkesine dayanıyor.

Moses Mabhida Stadyumu

Moses Mabhida Stadyumu- 2009’da Güney Afrika Cumhuriyeti’nin Durban kentine inşa edilen Moses Mabhida Stadyumu 70 bin seyirci kapasitesine sahip. 105 metre yüksekliğe ulaşan dev kemeri ile Hint Okyanusu kıyısında yer alan yapı, kentin simgesi haline gelmiş durumda. Stadyum, dev kemerine monte edilen LED aydınlatma elemanlarıyla ve çatının altına monte edilen projektörlerle dikkat çekiyor. Yapının formunu belirleyen ve girişini oluşturan dev kemer, çelik halatlarla üzerine asılan membran çatının taşıyıcısı durumunda bulunuyor. Akustik özellikteki PTFE membrandan yapılan çatı örtüsü, gün ışığını yarı yarıya geçirerek seyirci konforunu artırıyor ve oyun alanında gölge oluşturmuyor.

Daha Fazla Göster

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı